(iHay) - Nhiều bản làng của đồng bào vùng cao trên khắp mọi miền Tổ quốc đang vẫn lưu giữ các tập tục độc đáo, nhằm đảm bảo cuộc sống luôn được nề nếp, an toàn và bình yên. Những tập tục ấy được người vùng cao áp dụng rốt ráo và hiệu quả từ lâu, trong khi người thành thị nỗ lực thực hiện mà chưa thấy kết quả.

Ngôi làng 'sạch như Singapore’ giữa rừng già Trường Sơn

Bất kỳ ai từng đến với làng Aur (xã A Vương, huyện Tây Giang, Quảng Nam) đều phải bất ngờ với vẻ bình yên, thanh sạch, tuyệt nhiên không có lấy một cọng rác hay một chiếc túi ni long ở ngôi làng giữa rừng già Trường Sơn này.

Già làng A Lăng Zèng (70 tuổi) cho biết: “Trẻ trong làng từ nhỏ đã được dạy về cái xanh, cái sạch, nên chẳng ai vứt rác bừa bãi bao giờ. Nếu có ai vi phạm thì sẽ bị làng phạt dọn vệ sinh trong khuôn viên làng và cả 21 nóc nhà”.

Phóng viên An Dy của iHay.vn từng đến đây cho biết, người Cơ Tu ở làng Aur dùng dòng nước ngọt lành, trong veo dẫn từ trên thượng nguồn suối về đến tận làng. Gia súc được nuôi chung ở khu vực cách làng đến nửa cây số nên con suối đẹp chảy qua làng cũng không bị ô nhiễm. Ruộng lúa được chia thửa vuông vức, đều tăm tắp… gợi nên vẻ trù phú, dư dả.
Dulichgo
Điều đặc biệt hơn nữa của làng Aur đó là tục đãi khách lạ chu đáo như người nhà. Ngay khi bước chân vào làng, bạn sẽ được mời đến một ngôi nhà xinh đẹp. Dù bạn là ai, ở đâu, nhưng đã đến được với làng thì bạn là “người nhà trời”, bạn sẽ được người làng tiếp đãi trọng thị, được chăm sóc từ miếng cơm, chén nước, chỗ nghỉ… cho đến tận khi rời làng.

Uống rượu say thì không đi xe máy

Thôn A Rầng 1 (xã A Xan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam) có 37 nóc nhà. Trước cổng làng có một tấm bảng nhỏ ghi rõ: “Xe máy chạy qua làng hạn chế tốc độ!”. Vào những ngày lễ, ngày tết, tất cả các hộ dân trong bản làng nếu có xe máy đều tự nguyện giao nộp chìa khóa xe cho già làng.

Những ngày đó, xe máy được dắt vào nhà gươl giữa làng có người canh giữ. Và nhiều năm nay dân làng có vui say lễ hội đến ngất ngưởng không về nhà được thì ngủ luôn tại nhà gươl, tai nạn giao thông vẫn chưa bao giờ xảy ra. Không ai phàn nàn và đều tự nguyện tuân theo lời kêu gọi của làng.

Ngoài ra nếu người ngoài làng chạy qua đây mà phóng nhanh vượt ẩu, không đội mũ bảo hiểm và không chấp hành tốt giao thông cũng có thể bị làng phạt vạ đến 1 triệu đồng. Già làng Blong Jim cho biết làng dọn về đây ba năm rồi, từng ấy năm chưa có một vụ tai nạn nào xảy ra. Dân làng thấy hạnh phúc và ý thức tham gia giao thông rất cao.

Ấn tượng bữa sáng chờ cơm

Tháng 8.2014, phóng viên Trác Rin của iHay.vn có dịp ghé thăm căn nhà của cha con “người rừng” Hồ Văn Thanh và Hồ Văn Lang ở thôn Trà Nga, xã Trà Phong, huyện Tây Trà, tỉnh Quảng Ngãi, từng gây sốt khắp làng báo.

Sáng sớm hôm đó, không khí ở ngôi làng vùng cao thật lạnh lẽo, sương mù bao trùm khắp mọi nơi. Trên rừng, cành lá cây cối như được mặc thêm chiếc áo mới long lanh của những giọt sương. Lúc này, trong căn bếp nhỏ, anh Hồ Văn lang đang gói ghém cẩn thận nắm cơm cho một ngày đi rừng.

Mọi ngày, cứ khoảng 6 giờ 30 phút là “người rừng” Hồ Văn Lang đã tay xách nách mang lên đường. Riêng hôm đó, mấy đám cỏ gần nhà đã trụi, anh Hồ Văn Tri (anh của Hồ Văn Lang) phải dắt con trâu đi ăn tận bãi cỏ ngoài đồng xa. Vậy là anh Lang cùng cả nhà phải ngồi đợi, đến khi anh Tri về thì mới cùng ăn. Trong gia đình nghèo ấy có kỷ cương khiến người thành thị phải suy ngẫm: chưa đủ thành viên thì không một ai ăn trước. Điều này làm chúng tôi thật sự ấn tượng.

Bản làng người Mông không có trộm cắp, xin ăn

Bản làng Huồi Tụ của người Mông nằm cách huyện lỵ Kỳ Sơn (Nghệ An) hơn 20 km. Từ xa xưa, luật của bản làng đã quy định rõ ràng: không được lấy trộm của người khác. Một quả chuối, quả dứa trên rừng đã có chủ rồi thì không được tự tiện hái ăn. Trường hợp đói quá, lỡ ăn rồi thì sau đó phải gặp chủ nhân của nó để xin được tha lỗi.

Ở đây, mỗi nhà có một kho lúa để trong rẫy. Lúa là tài sản rất quý của người dân nhưng không cần ai trông coi, không cần khóa cửa vẫn không bị mất một hạt nào. Trâu, bò, heo, gà cứ thả rông thoải mái trong rừng nhưng cũng không bị ai bắt trộm. Xe máy của dân đi rừng, đi rẫy, để hai ba ngày bên đường cũng còn nguyên.
Dulichgo
“Ở đây, con cái từ nhỏ đã được cha mẹ, ông bà dạy rằng ăn trộm là hành vi rất xấu xa, không được làm. Ai trộm cắp sẽ bị dòng họ từ mặt cho đến khi thực sự biết hối cải mới cho gia nhập trở lại. Một người ăn trộm bị bắt thì cả bản, rồi lan ra cả xã, cả vùng biết và đều lên án”, già làng Giờ của bản nói.

Nếu ai ăn trộm mà bị bắt thì bản sẽ buộc người đó phải trả lại tang vật cho chủ và bị phạt tiền gấp đôi giá trị tài sản trộm được. Sau đó, người ăn trộm phải thế chấp một tài sản có giá trị hoặc món tiền rất lớn cho bản, do già làng giữ, đến khi nào người đó thực sự ăn năn hối cải, hứa từ bỏ thói trộm cắp thì mới được hoàn lại và được cộng đồng xóa án tích.

Luật tục ở đây còn quy định cha con, anh em, người thân trong dòng họ và cộng đồng phải có trách nhiệm đùm bọc, giúp đỡ nhau. Người không may mắn, gặp hoạn nạn, đói kém thì anh em trong dòng họ và cộng đồng phải giúp đỡ, chia sẻ. Con cháu mồ côi thì ông bà, anh em ruột thịt phải cưu mang. Ai không làm được việc này sẽ bị lên án và bị dòng họ, dân bản bỏ rơi cho đến khi họ nhận ra lỗi và xin được tha thứ. Chính nhờ quy định rất nhân văn này nên ở nơi đây không ai rơi vào cảnh cùng đường khi gặp hoạn nạn để phải đi xin ăn. Ai ai cũng tâm niệm xin ăn là điều xấu hổ, cho cả người đi xin lẫn dòng họ của người đó.
Dulichgo
Trộm tôm, phạt vạ phải mổ heo khao làng

Người dân ấp Hoàng Minh A (xã An Trạch, H. Đông Hải, Bạc Liêu) được ăn thịt heo miễn phí đến no nê mỗi khi bắt được trộm tôm ở các vuông tôm. Cái lệ này có từ mấy năm nay, ai trong ấp cũng phải thực hiện. Cụ thể kẻ trộm phải nộp phạt 5 triệu đồng cho chủ tôm và một con heo để đãi bà con lối xóm.

Thêm nữa, kẻ trộm phải đứng lên xin lỗi người bị trộm và bà con lối xóm về hành vi trộm cắp của mình; cam kết không bao giờ tái phạm nữa. Bà con mỗi người góp một lời, tha thứ rồi... nâng ly! Bữa tiệc rôm rả như ngày hội làng, người bị phạt, kẻ được phạt và bà con lối xóm hòa hợp trong tiếng cười, câu hát... Để rồi sau đó, xóm làng trở về với cái vẻ tĩnh lặng vốn có, như chưa hề có vụ mất trộm và cũng không có ai là kẻ trộm.

Ông Huỳnh Nghị Quyết (Trưởng ấp Hoàng Minh, xã An Phúc) cho biết do có quy ước với mức xử phạt khá nặng nên nạn trộm cắp ở đây giảm hẳn. Các tệ nạn khác như cờ bạc, số đề, đánh lộn... cũng giảm theo. Làng xóm yên bình, tình làng nghĩa xóm càng thêm thắt chặt.

Theo Nguyên Minh (iHay.Thanhnien)
Du lịch, GO!

(BAVN) - Đến Cố đô Huế, buổi tối đi thuyền trên sông Hương nghe câu hát, điệu hò làm say lòng du khách.

< Bến thuyền tập kết du thuyền, phương tiện để chở người nghe ca Huế bên bờ sông Hương gần cây cầu Trường Tiền, một biểu tượng của Huế.

Một nét mới trong việc tổ chức tour ca Huế trên sông Hương đó là ngoài sử dụng nhạc cụ dân tộc để chơi âm nhạc truyền thống, các nhạc công còn có thể chơi được những bản nhạc nước ngoài quen thuộc để phục vụ các du khách đến từ các quốc gia khác nhau.

< Không gian trên thuyền, nơi để du khách thưởng thức chương trình biểu diễn ca Huế của các nghệ sỹ.
Dulichgo
Để tham gia vào chương trình, chúng tôi có mặt ở bến tàu gần cây cầu Trường Tiền mua vé và xuống thuyền Rồng để tham dự một chương trình ca Huế.

< Các ca công đảm nhiệm phần biểu diễn các nhạc cụ của ca Huế.

Đến giờ, khách đã ngồi kín chỗ trên khoang thuyền. Thuyền bắt đầu rời bến xuôi dòng sông Hương. Về đêm, thành quách hai bên bờ sông nguy nga và rực rỡ hơn trong ánh đèn màu trang trí.

< Những câu ca đối đáp trong chương trình biểu diễn ca Huế trên thuyền.

Ra đến giữa dòng, thuyền được tắt máy và thả trôi, trả lại không gian yên tĩnh cho dòng sông và chương trình được bắt đầu.

< Nhạc công với áo the, khăn xếp biểu diễn các nhạc cụ dân tộc truyền thống như đàn bầu, sáo, đàn nhị...
Các buổi tối trình diễn ca Huế trên sông Hương luôn thu hút đông du khách tham gia.
Dulichgo
Ca Huế được hình thành từ dòng ca nhạc dân gian với ca nhạc cung đình. Ca Huế thể hiện theo hai dòng là điệu Bắc và điệu Nam.

< Giao lưu giữa ca đoàn và các du khách trên thuyền.

Điệu Bắc gồm những bài ca mang âm điệu tươi tắn, trang trọng. Điệu Nam là những bài âm điệu buồn, ai oán với trên 60 tác phẩm thanh nhạc và khí nhạc.

< Hoa đăng được chuẩn bị cho du khách.

Dàn nhạc để biểu diễn ca Huế gồm có nhạc công với trang phục áo the đầu đội khăn xếp, chơi các nhạc cụ  đàn nhị, đàn nguyệt, sáo và đàn bầu. Các ca công là nữ với trang phục áo dài truyền thống và chơi các nhạc cụ sanh loan, sanh tiền.

< Du khách thả hoa đăng trên dòng sông Hương, cầu mong sự an lành sau buổi biểu diễn ca Huế.
Dulichgo
Mở đầu chương trình là các khúc nhã nhạc cung đình vang lên, tiếp đến là các làn điệu dân gian của ca Huế với Lý Mười Thương, Lý Giao Duyên ... làm cho khách du lịch được đắm mình từ thị giác đến thính giác trong không gian nghệ thuật của đất Cố đô. Thuyền trôi đến bến Vân Lâu, chúng tôi được người quản thuyền hướng dẫn thả đèn hoa đăng trên dòng sông Hương. Đây là một phong tục có từ lâu đời của người dân xứ Huế với mong muốn cầu sự an lành.

Một nét mới trong việc phục vụ du khách trong chương trình ca Huế trên sông Hương đó là ngoài sử dụng nhạc cụ dân tộc để chơi âm nhạc truyền thống các nhạc công còn có thể chơi được những bản nhạc nước ngoài quen thuộc để phục vụ các du khách đến từ các quốc gia khác nhau. Đó cũng là màn kết của đêm ca Huế, du khách nước ngoài với những bản nhạc quen thuộc có thể giao lưu cùng ca đoàn làm cho không khí trên thuyền trở nên ấm cúng và gần gũi hơn.

Theo Trần Thanh Giang (Báo Ảnh VN)
Du lịch, GO!

Ai đã một lần dự đám cưới ở miền Tây đều rất ấn tượng về cái cổng cưới do chính bàn tay cần mẫn của người dân quê làm nên.

Người miền Tây quê tôi thường có quan niệm rất riêng về ngày cưới, đó được xem là ngày quan trọng nhất trong đời sống hôn nhân. Vì thế, mọi việc trong ngày cưới cần phải lo cho tươm tất, chu toàn, đặc biệt là cái cổng cưới. Bởi thế, cũng đã từ lâu, cổng cưới “thiên nhiên” ấy có giá trị thiêng liêng làm khít chặt những mối tình quê đằm thắm.

Cổng cưới ở đây độc đáo ở chỗ, lấy nguyên liệu chính từ cây lá tự nhiên sẵn có, kết hợp hài hoà với nhau tạo thành nét đẹp riêng không thể tìm thấy ở chốn thị thành.

Ở quê tôi, phụ nữ thì lo phần ăn uống còn thanh niên thì lo chuyện làm cổng, đón khách… Các trai làng rôm rả bàn tính để làm cái cổng cưới sao cho thật đẹp để khách đến dự tiệc cảm thấy hài lòng về sự chào đón của chủ gia.
Dulichgo
Cổng cưới thường được các trai làng làm bằng lá dừa, đan kết lại với nhau, uốn lượn tạo nên vẻ đẹp mắt cho cổng. Hai cột chính lấy từ cây chuối ở trong vườn, để tàu xen lẫn với lá dừa cho cây chuối trụ vững tạo nên sự cứng rắn, vững chãi.

Những người làm cổng cưới lâu năm thường đặc biệt chú ý đến khâu chọn lá: lá dừa phải là loại còn non, chuối làm cột thì chọn cây cao to, để cho cổng đẹp hơn thì có thể quấn thêm dây đủng đỉnh để trang trí. Các chàng trai còn “non nghề” thì đứng xung quanh để học hỏi theo “anh chị”, nhìn chung cũng dễ làm, có ý một chút thì làm được ngay. Do đó, trải qua nhiều thế hệ, vẫn còn đó nhiều “thợ” làm cổng lành nghề có thể truyền kinh nghiệm cho lớp trẻ mai sau.

Nhớ lại ngày cưới của tôi, bạn bè trong xóm tôi cũng đã tập trung lại trước ngày cưới để làm cái cổng sao cho thật đẹp.

Nhớ lắm tiếng cười nói xôn xao của anh em, bạn bè xoay quanh cổng cưới, bàn tán với nhau để trang trí cho chiếc cổng đẹp mắt nhất trong ngày trọng đại này. Dù đã hơn mười năm qua, tôi vẫn giữ lại những bức ảnh lưu niệm trong ngày cưới của mình, trong đó có cái cổng cưới đơn sơ nhưng ấm áp tình làng, nghĩa xóm.
Dulichgo
Giờ đây, nơi chốn thị thành ở các nhà hàng sang trọng làm sao tìm thấy được cái cổng cưới lá dừa trong đám tiệc. Nhìn các cổng cưới được trang hoàng với những hoa văn, sắc màu lộng lẫy tôi lại thấy nhớ quê vô cùng. Thương lắm cái cổng cưới đơn sơ trong đám cưới miền quê ngày ấy mộc mạc, thân tình. Đối với tôi và đối với người dân quê tôi, cổng cưới lá dừa vẫn luôn còn mãi theo thời gian, không hề phôi pha trong tiềm thức của mỗi người.

Theo Hoàng Lê (Dân Việt)
Du lịch, GO!

(CAND) - Mặc cho cái lạnh của đá núi cao nguyên thấm vào da thịt, đêm ở làng Lút bỗng chốc sôi động hẳn lên. Dân làng Lút lại nghiêng bên ché rượu cần để tiễn biệt những người đã khuất lần nữa được tái sinh ở thế giới bên kia. Đó là lễ Pơ Thi, nơi tổng thể các nghi lễ từ cúng tế đến hội hè mang đậm bản sắc văn hóa của người Jrai. Đây là lần cuối những người sống cúng mừng cho người chết về với thế giới Atâu.

Tháng Ba, cao nguyên gần vào cuối mùa khô, khi những bông pơ-lang bắt đầu đỏ rực, tiếng ve bắt đầu tấu lên khúc nhạc rôm rả, khi người Jrai ở làng Lút (xã Ia Phía, H. Chư Păh, Gia Lai) kết thúc vụ mùa thì cũng là lúc lễ Pơ thi được tiến hành. Thế nhưng, không phải năm nào làng cũng tổ chức được lễ Pơ Thi bởi phải chuẩn bị ít nhất vài con trâu để thịt, kém hơn là vài con bò và lễ có thể kéo dài từ 2, 3 ngày hoặc cả tuần...

< Dân làng cùng chung tay làm lễ Pơ thi bên những ngôi nhà mồ.

Phải đến 40 năm từ ngày cha mẹ mất, năm nay già Chel ở làng Lút mới có điều kiện tổ chức được lễ Pơ Thi để đưa linh hồn cha mẹ về thế giới tổ tiên. Lần này dòng họ cũng tổ chức lễ Pơ thi cho 11 linh hồn (Atâu) của 8 gia đình khác. Nhiều ngày trước, những ngôi nhà mồ của dòng họ già Chel ở phía Tây làng đã rộn rã tiếng đục, đẽo của các nghệ nhân làm tượng nhà mồ–thứ không thể thiếu trong lễ pơ thi. Dulichgo

“Đối với người Jrai, ngôi làng luôn ở phía Đông, phía Tây là nơi chôn cất người chết gọi là Plei Atâu– nghĩa là làng của những linh hồn. Sau lễ Pơ Thi, linh hồn sẽ về thế giới bên kia, nơi ông bà, tổ tiên đang sống”, già Chel lý giải.

< Những tiếng cồng chiêng vang lên không dứt suốt lễ Pơ thi.

Khi những nỗi tiếc thương dần nguôi ngoai, điều kiện vật chất đã đủ thì những người thân trong gia đình và dân làng cùng chung tay làm lễ Pơ thi để những Atâu về với thế giới tổ tiên. Pơ thi lần này của dòng họ già Chel đã được chuẩn bị từ lâu nay, giờ đây, con, cháu đều góp gạo, tiền, rượu. Tính sơ có...14 con bò, 4 con trâu sẽ được mổ thịt.

Đó là một tài sản không hề nhỏ nhưng với người Jrai coi như đây là một phần tài sản chia cho người đã khuất để những Atâu được ăn no, được uống ché rượu thơm của dân làng trước khi bắt đầu hành trình tìm về thế giới khác. Thế nên, Pơ thi như một nghi lễ đánh dấu sự khởi đầu của một vòng tái sinh và là cuộc vui của dòng họ, của dân làng.

< Người thân của các hồn ma khóc thương trước khi chính thức tiễn hồn ma về thế giới bên kia.

Khi mặt trời lặn sau núi, cái se lạnh của đêm cao nguyên dần buông xuống, dân làng Lút cùng những người làng khác trong xã lại quây quần bên nhau bắt đầu đêm chính của lễ Pơ thi. Rượu vơi lại đầy, thức ăn hết lại mang lên, cồng chiêng không bao giờ ngưng tiếng. Ngôi nhà mồ được dựng mới, sạch sẽ chuẩn bị cho buổi cúng. Màn đêm buông xuống, chủ nhà–người thân của người đã khuất bước vào nhà mồ. Bên rượu, thịt bày sẵn, chủ nhà lầm rầm khấn như lời cuối tiễn biệt Atâu cho một cuộc thiên di mới. Bên bàn cúng bày sẵn những vật dụng thường ngày chia cho người chết  đều bị làm hỏng đi một phần với quan niệm thế giới của các Atâu hoàn toàn đảo ngược so với thế giới người sống: ngày là đêm, vỡ là lành, xấu là đẹp... Dulichgo

< Các “pram” diễn trò tạo không khí sôi nổi cho lễ hội.

Sau những lời khấn, những nghi lễ hoàn tất, bên ánh lửa bập bùng, dàn chiêng Atâu (chiêng chỉ dành cho lễ Pơ thi) cất lên vang vọng, đàn ông, đàn bà, già, trẻ đều đứng dậy quây tròn bên nhà mồ nhẹ nhàng uyển chuyển với nhịp xoang.

Các Bram–những thanh niên đeo mặt nạ, người bôi bùn tượng trưng cho các linh hồn đã khuất của ông cha cũng hòa vào các điệu múa bên nhà mồ để chứng kiến, dẫn dắt các Atâu về thế giới bên kia. Phần lễ kết thúc, tiếng chiêng lại chuyển nhịp vui tươi, sôi động, mọi người lại chung vui bên đống lửa, mềm môi bên những ché rượu cần. Với họ, ngày buồn vì người chết đã qua rồi, còn lại là những ngày vui không chỉ của gia chủ mà còn của cả làng, cả xã.

Theo MT (Công An Nhân Dân)
Du lịch, GO!

Chợ Án Lại tọa lạc tại xã Nguyễn Huệ, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Chợ không chỉ là nơi mua bán hàng tuần mà còn là điểm hẹn để gặp gỡ và trò chuyện của đồng bào dân tộc.

Chợ Án Lại được tổ chức vào các ngày mùng 3, 8, 13, 18, 23 và 28 âm lịch hằng tháng. Như nhiều chợ vùng cao ở các địa phương khác trong tỉnh, do 5 ngày mới có một phiên nên vào ngày có phiên chợ: nhân dân đến chợ rất đông.

Bà con ngụ ở các xã: Đức Xuân, Trương Lương (Hòa An), Phúc Sen, Quốc Dân (Quảng Uyên) và một số xã ở Hà Quảng, Bảo Lạc cũng về đây mua bán.

Những phiên giáp Tết Nguyên đán, chợ thu hút một lượng người và hàng hóa lớn hơn nhiều so với các phiên khác trong năm. Dulichgo

Nét đặc trưng nhất ở chợ Án Lại chính là các sản vật địa phương được nhân dân mang đến chợ để trao đổi, bày bán, như: rau, củ, gà, lợn, lá dong, gạo nếp… do chính gia đình trồng, chăm sóc. Đặc biệt, còn có nhiều sản phẩm nổi tiếng cả vùng, như: dao ở Phúc Sen, hương ở Phja Thắp, miến dong ở Nguyễn Huệ…

Khi mua nông cụ phục vụ sản xuất để biết thép có tốt hay không người dân lấy lưỡi của một dao gọt vào sống lưu của một con dao khác. Phần lưỡi thép đã được rèn sẽ cắt được phần gáp dao chưa tôi. Dao quắm rất hữu dụng khi bà con đi làm nương, đi rừng hoặc để chẻ tre...

Ở Án Lại bán rất nhiều mía vì đây là giống cây dễ trồng ở Cao Bằng, bên cạnh đó mía không thể thiếu bên bàn thờ tổ tiên ngày giỗ, hay lễ Tết. Lợn quay là một món đặc sản được chế biến và bán ngay tại chợ.

Dù 5 ngày mới họp có một phiên nhưng tại chợ Án Lại nói riêng và các chợ phiên vùng cao trong tỉnh nói chung không xô bồ, chen lấn. Người bán hàng không nói thách, thuận mua, vừa bán. Dulichgo

Và dù mua được hay không, người bán, người mua đều rất vui vẻ, nhẹ nhàng. Du khách đến đây sẽ cảm nhận được sự mộc mạc, đơn sơ của đồng bào dân tộc từ những món hàng đem ra chợ như chiếc bánh, hoa quả hay rau củ... cho đến cách buôn bán, giao lưu hòa nhã.

Đến phiên chợ Án Lại những ngày này, ngoài những người tham gia mua bán, phục vụ nhu cầu mua sắm thì nhiều người đến với chợ như một thói quen, để gặp gỡ, trò chuyện với bạn bè. Đây là nét văn hóa đẹp, đặc trưng của đồng bào các dân tộc trong tỉnh. Bởi với họ, đến chợ, ngoài việc trao đổi hàng hóa, đây còn là nơi trao đổi thông tin, giao lưu tình cảm.

Du lịch, GO! tổng hợp từ nhiều nguồn

(NĐT) - Đêm đông buông xuống trên vùng biên giới của huyện Phong Thổ (Lai Châu) như kéo bức màn băng giá phủ lên núi rừng. Tiết trời miền biên viễn lạnh đến mấy cũng không ngăn nổi những vụ trộm “đình đám” trong đêm giao thừa của người Dao đỏ nơi đây.

Điều kỳ lạ, “chiến lợi phẩm” trộm được không phải là tiền, đồ vật có giá trị mà là thịt lợn rừng hoặc hành, tỏi. Lại nữa, nếu tên trộm đó bị bắt thì coi như phải phạt vạ uống rượu với chủ nhà cả đêm…

Cả bản đi ăn trộm!

Từ trung tâm huyện Phong Thổ, chúng tôi men theo con đường độc đạo, một bên là vách núi, một bên là vực sâu đến Sì Lờ Lầu - xã ở nơi cao nhất, xa nhất của huyện vùng cao này. Nếu tính từ TP.Lai Châu, chúng tôi sẽ phải qua cả thảy 12 con dốc tương đương với 12 tầng núi mới đến được nơi đây.

Vì là đỉnh của 12 tầng dốc nên hoa đào nơi đây thường nở từ rất sớm. Khoảng tháng Mười Một hoa đào đã nở, để rồi khi trái đã đơm, quả đã hồng. Những cây đào này lại tiếp tục đơm hoa lần nữa vào đúng dịp xuân sang để đón chào năm mới. Bởi vậy, ngày Tết ở Sì Lờ Lầu luôn có đủ cả quả và hoa của loài cây đặc biệt, loài hoa đào đẹp nhất vùng Tây Bắc này.

Đặc biệt nhất, trong những ngày đông tàn, xuân đến, người dân nơi đây đã chuẩn bị thịt lợn treo nơi hiên hè trước cửa. Thấy chúng tôi thắc mắc, vị Chủ tịch UBND xã Sì Lờ Lầu, ông Phàn Phủ Xiên cho hay: “Cả xã bao gồm 100% là người Dao đỏ sinh sống. Người dân treo thịt lợn trước hiên để chuẩn bị cho tục lệ ăn trộm đêm giao thừa cầu may. Trong tiềm thức và quan niệm của đồng bào Dao đỏ nơi đây, tục ăn trộm ngày Tết đã có từ nghìn năm trước. Và chỉ diễn ra trong ngày Tết. Vui nhất là đêm giao thừa, sau khi làm nghi thức cúng lễ gia tiên, từ mảnh vườn đến gác bếp sẽ xuất hiện bóng dáng của những tên trộm”. Dulichgo

Theo ông Xiên, đi ăn trộm lấy may trong đêm giao thừa là tục lệ khá kỳ lạ của người dân tộc này. Người Dao đỏ tin rằng, ở thời điểm chuyển giao từ năm cũ sang năm mới, nếu ai đó mang về được một cái gì đó thì gia đình sẽ gặp nhiều điều tốt lành, ăn nên làm ra.

Đêm giao thừa là đêm đặc biệt nhất trong năm. Nó là sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, là khi trời đất giao hòa. Với người Dao đỏ cũng vậy, đêm giao thừa là đêm nhộn nhịp nhất trong năm, cả làng đều thức. Các cụ bà cùng trẻ em bên bếp lửa hồng với nồi bánh chưng và kể chuyện cổ tích râm ran; các cụ ông thì nhâm nhi chén rượu; thanh niên, thiếu nữ thì đi qua các nhà để xin lộc bằng cách “lấy trộm” vài củ hành, miếng thịt. Họ đinh ninh rằng trong thời khắc bước sang năm mới, nếu ai đó mang về nhà được một chút gì thì năm mới gia đình sẽ gặp nhiều điều tốt lành, làm ăn phát đạt.

“Tên trộm” bị phạt rượu đến say

Cách Sì Lờ Lầu không xa, xã biên giới Dào San (Phong Thổ – Lai Châu) cũng còn lưu truyền lại tục ăn trộm kỳ thú này. Theo lời các cụ cao niên, họ chẳng biết nó có từ khi nào. Ngày xưa, ông cha làm thế, bây giờ cũng thế thôi!

Cụ Phàn A Quảng kể, người Dao đỏ cứ đến ngày Tết là tập trung thành tốp, thành đàn đi ăn trộm. Cả xã, già, trẻ, gái, trai đều đi ăn trộm, không trừ một ai. Những thứ có thể ăn trộm được trong ngày rằm tháng Giêng này là: Cây hành, cây tỏi, thịt treo gác bếp và rượu. Người nào càng ăn trộm được nhiều thì người đó năm tới càng may mắn, làm nương được mùa, đi rừng bắt được con thú to, chăn nuôi không bị dịch bệnh và gia đình mạnh khỏe. Dulichgo

Theo lý của người Dao đỏ, vào cái đêm cả bản thành “người ăn trộm” và “người phòng chống ăn trộm” ấy nếu tên “ăn trộm” đang “hành nghề” mà bị gia đình phát hiện thì bị phạt uống một bát rượu. Còn nếu ăn trộm thành công, “tay trộm” phải mang “chiến lợi phẩm” đến nhà gia chủ để xin thưởng. Vật thưởng cho tên ăn trộm tài ba cũng chỉ là chai rượu hoặc miếng thịt sấy khô.

< Một “vụ” bắt “trộm” ngày Tết của người Dao đỏ ở Lai Châu.

Ðêm rằm biên giới, trăng như treo trên đỉnh núi, lúc ẩn, lúc hiện. Những khối mù khổng lồ từ trên đỉnh núi bất chợt ùa xuống tạo nên một không gian sáng tối, hư hư, thực thực là một điều kiện lý tưởng để trộm hành nghề. Mới 7h tối, tiếng thanh la, tiếng trống, tiếng chiêng đã nổi lên từ đầu bản. Tiếng thanh la, trống, chiêng đi đến đâu thì người từ các bản ùa ra nhập đoàn đi đến đấy. Trẻ em tạo thành một đội, thanh niên cũng tập hợp thành một đội, người già cũng thành một đội vừa đi vừa rì rụp bàn tán, lên kế hoạch để ăn trộm.

Ðoàn ăn trộm dừng lại nhà anh Lý Vần Khìn là bưu tá xã. Tiếng thanh la, trống chiêng thổi mạnh như cảnh báo, gia đình anh Khìn đã hình thành thế trận phòng ngự. Hình như được phân công từ chiều, anh Khìn và đứa con trai lớn “phụ trách” bảo vệ rượu và thịt treo trong nhà, chị vợ và đứa con nhỏ phụ trách canh phòng vườn rau. Thế nhưng, liền một lúc, tốp ăn trộm gồm hàng chục người ùa vào nhà anh Khìn, người vào nhà tìm thịt, người ra vườn rau, mỗi người tiếp cận một cách khác nhau. Anh Khìn đã bắt được vài đối tượng “chôm chỉa” không thành. Từng chai rượu cứ thế được mở để thưởng, để phạt những tên trộm.

Chẳng biết, anh Khìn đã mất gì sau khi bị hàng chục “tên trộm” viếng thăm nhưng anh cười phớ lớ: “Nhà mình chỉ mất có hơn chục lít rượu thôi, được phạt người khác nhiều hơn là phải thưởng đấy, thế cũng là may mắn rồi”. Dulichgo

< Ông Phàn Phủ Xiên (Chủ tịch UBND xã Sì Lờ Lầu) cho hay, tục ăn trộm ngày Tết lấy may của người Dao đỏ đã có từ nhiều đời trước.


Đi ăn trộm phải khua chiêng, gõ mõ

Nếu như người Dao đỏ ở Sì Lờ Lầu đi ăn trộm theo đúng nghĩa “ăn trộm”, lặng lẽ, không rủ nhau, không để chủ nhà bắt được; và đã trộm là phải trộm “tận gốc”, như nhổ tỏi thì không nên để bị đứt thì với người Dao đỏ ở Mồ Sì San (Phong Thổ, Lai Châu) thì tục đi ăn trộm ngày Tết phải khua chiêng, gõ mõ, thanh la cho cả bản biết. Ai bắt được trộm thì phạt tới phạt lui... bằng rượu cho tới say.

Như định được ý đồ của những “tên” trộm láu cá, ông Tẩn Văn Phùng, nhà ở dưới thung lũng bản Séo Hồ Thầu, đã cắt cử con cái ra góc vườn “đón lõng” rình trộm. Bà vợ của ông Phùng thì lăm le tay gậy, đứng canh những treo thịt lợn trên gác bếp...

Bà còn đang chuẩn bị sẵn sàng “ngăn chặn” tên trộm thì ngoài vườn đã có tiếng gậy đập túi bụi xuống đất, sau đó tiếng người vượt rào loạt soạt tẩu thoát. Bị mất “của” người con trai canh vườn hô hoán lớn như báo hiệu với người thân trong nhà để cảnh giác, bà mẹ sơ ý chạy ra khỏi hiên bếp nghe ngóng một tích tắc quay vào thì, ôi thôi, những treo thịt đã bị cắt mất già nửa...

< Mâm cỗ dẫn đầu đoàn "ăn trộm" đi khắp các bản.

Đã là ăn trộm thì ai lại ầm ĩ. Đi ăn trộm phải khua chiêng, gõ mõ, thanh la cho cả bản biết. Ai bắt được trộm thì phạt tới phạt lui... bằng rượu. Lại nữa, chẳng gì vui hơn, đã không bắt được trộm thì chớ, nhà ông Tẩn Văn Phùng còn bị “trộm” phạt vạ vì tội không trông được nhà cẩn thận.

Theo lời các cụ cao niên ở Mồ Sì San, hương ước của bản không có, nhưng tục đã qua nghìn mùa lá vàng rụng. Vậy ai ai cũng tuân thủ như một. Của cải lấy trong đêm chỉ là rau, củ quả, và thịt treo gác bếp... Ai động chạm vào đồ khác, coi như tội phạm thật, chứ không phải cuộc chơi nữa, mà đã là tội phạm thì không những bị bản “cạch” mặt mà còn bị mang ra chính quyền, công an xử lý.

Người Dao đỏ ở Mồ Sì San trọng khách, trọng chủ. Những gì thuộc về tục của đồng bào thì họ tối thượng đề cao, gìn giữ. Du xuân mà “ăn trộm” được nhiều thứ vào tối hôm đó, thì coi như cả năm hên. Gia chủ nào mà bị thiệt nhiều rượu, do bị “trộm” phạt lại là cả năm xui xẻo. Dulichgo

Chính vì thế mà những đêm “ăn trộm” du xuân ở những xã biên giới Phong Thổ vui đến nghiêng ngả chủ khách. Bởi “phi vụ” này cả người mất của lẫn những người “ăn trộm” chẳng hề giận nhau mà chỉ chuốc những bát rượu xuân để hả hê cười trong vòng tay của những người dân bản. Du xuân trên nẻo Tây Bắc, lạc vào “đám ăn trộm” thì đồng nghĩa với một năm may mắn, để có sức khỏe như cây trên núi, cá dưới khe. Tục thật giản dị, nhưng ắt phải có bởi đó chính là xuân ở nơi ven trời Tây Bắc.

Theo Nhật Tân (Người Đưa Tin)
Du lịch, GO!

(BAVN) - Rối nước Đào Thục (Đông Anh, Hà Nội) đã để lại ấn tượng đối với bạn bè quốc tế trong những lần phường rối đi lưu diễn tại các nước Trung Quốc, Hà Lan, Thái Lan, Nhật Bản và hiện trở thành một sản phẩm du lịch mới lạ dành cho du khách nước ngoài trong tour khám phá văn hóa vùng Đồng bằng Bắc bộ.

Từ trung tâm thành phố Hà Nội chạy theo quốc lộ 3 đến trung tâm thị trấn Đông Anh, rẽ phải vào 10km, chúng tôi đến Thủy Đình, nơi được xem là sân khấu múa rối nước của làng Đào Thục.

< Các con rối được làm bằng gỗ nhẹ, sơn những màu sắc sặc sỡ gắn lên đầu sào tre và điều khiển bằng ròng rọc.

Ông Ngô Minh Phong, trưởng phường rối nước Đào Thục kể cho chúng tôi nghe về lịch sử nghề rối nước truyền thống của làng. Văn bia ở đình làng Đào Thục có ghi rằng, ông tổ của nghề múa rối nước ở đây là ông Nguyễn Đăng Vinh làm chức Nội giám thời nhà Lê (1735 - 1940). Sau khi trở về làng, ông đã truyền dạy lại cho con cháu ba nghề: Dệt vải, làm mộc và múa rối nước. Dulichgo

< Những chi tiết nhỏ nhất của con rối được các nghệ sỹ kiểm tra kỹ lưỡng trước khi biểu diễn.

Đến nay, làng Đào Thục chỉ còn gìn giữ và phát triển được nghề múa rối nước. Hàng năm, vào ngày 24/2 âm lịch, dân làng vẫn làm lễ dâng hương tưởng nhớ công đức của ông tổ nghề. Vào Ngày hội văn hóa các dân tộc năm 1989, phường rối nước Đào Thục đã đoạt huy chương vàng và đoạt huy chương bạc cho những tích trò xuất sắc trong Liên hoan múa rối nước toàn quốc lần thứ nhất vào năm 1994.

< Hậu trường phía trong Thủy Đình, nơi các nghệ sĩ điều khiển những con rối theo các tích trò kết hợp với âm nhạc dân tộc.

Trong không gian Thủy Đình mang đậm nét kiến trúc tiêu biểu cho làng quê Bắc bộ, những du khách đến từ Nhật Bản được xem những tiết mục múa rối đặc sắc. Những con rối bằng gỗ vô tri vô giác được sơn đầy màu sắc bỗng trở nên sinh động trên sân khâu nước. Dulichgo

< Để người xem cuốn hút vào những điệu múa rối thì ban nhạc cũng là một phần không thể thiếu.

Từng động tác của những con rối được diễn  thuần thục, ăn khớp với lời thoại, lời hát và tiếng trống, tiếng đàn của những người nghệ sĩ của làng như cuốn đoàn khách du lịch theo các trò: Đốt pháo phất cờ, Múa Rồng, Câu ếch, Cá bơi lội, Thạch Sanh đánh trăn tinh, Hát Văn, Múa Phượng.... Các tích trò rối nước này như biết nói, biết kể cho người xem các câu chuyện dân gian về văn hóa và con người làng quê Việt Nam…

< Hình ảnh người nông dân trên ruộng đồng được tái hiện tại phường rối.

Hậu trường bên trong Thủy Đình, các nghệ sĩ làng đều lội nước ngập qua bụng, điều khiển những con rối gỗ bằng sào tre và dây thừng kéo qua ròng rọc nhỏ. Không ai bảo ai nhưng từng động tác của con rối kết hợp giữa dây và sào của mỗi người điều khiển đều rất linh hoạt và thuần thục. Ông Phong bảo: “Kỹ thuật biểu diễn của phường rối đã được cải tiến hơn xưa bằng việc dùng dây kết hợp với sào để  di chuyển con rối linh hoạt hơn”.

< Nghệ thuật hát văn cũng được truyền tải thông qua những điệu múa uyển chuyển của những con rối.

Được biết, những con rối được chính những người trong làng Đào Thục làm. Các con rối thường cao khoảng 30 - 40cm, được làm bằng gỗ và phủ sơn bên ngoài để chống thấm nước. Mỗi con rối đều được điêu khắc theo hình tượng nhân vật, con vật trong những câu chuyện dân gian của Việt Nam. Trong những buổi biểu diễn phục vụ khách thì phường rối thường biểu diễn khoảng 10 - 15 trò, trong những dịp lễ hội của làng thì biểu diễn khoảng từ 20-30 trò. Hiện tại phường rối làng Đào Thục có hơn 50 người đều làm nghề nông nhưng họ vẫn dành thời gian để sáng tạo ra nhiều trò mới để làm cho chương trình biểu diễn ngày càng thêm phong phú.

< Kết thúc chương trình, tấm màn ngăn cách người nghệ sỹ và khán giả cùng những con rối được kéo lên và khi đó người xem mới được nhìn thấy những con người tài hoa của làng rối Đào Thục.

Hàng tháng phường rối Đào Thục đón tiếp rất nhiều đoàn khách du lịch trong và ngoài nước đến xem. Bà Takashima Fujiko, du khách Nhật Bản chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên tôi đến Việt Nam, tôi đã tham quan nhiều nơi trong thành phố Hà Nội và thấy rất thú vị. Nhưng đến xem múa rối ở Đào Thục làm tôi hiểu thêm về chiều sâu lịch sử, bề dày văn hóa của đất nước và con người Việt Nam. Tôi thấy người dân nơi đây rất dân dã và mến khách”. Dulichgo

< Du khách nước ngoài dành những  tràng pháo tay cho các nghệ sỹ làng rối nước Đào Thục.

Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật đặc sắc mang đậm bản sắc dân tộc, bao đời qua đã gắn bó chặt chẽ với những tập tục, lễ hội của vùng Bắc bộ. Múa rối nước gần gũi với đời sống thường nhật của người dân, góp phần không nhỏ trong việc truyền bá kiến thức sản xuất, giáo dục tinh thần yêu nước, đạo đức, lẽ sống cho mọi tầng lớp xã hội, xứng đáng là một nghệ thuật độc đáo có một không hai trên thế giới. Hiện nay múa rối nước đang nằm trong danh sách đề cử là di sản văn hoá thế giới.

Theo Ngân Hà, Trần Thanh Giang (Báo Ảnh VN)
Du lịch, GO!

Không khó để có thể tìm thấy những quán cà phê sang trọng với các loại cà phê phin, cà phê ngoại nhập được bài trí đủ kiểu ở chốn Sài thành... nhưng ít ai biết giữa chốn xô bồ, tấp nập ấy còn tồn tại một loại cà phê với tên gọi rất riêng, rất lạ, ấy là cà phê vợt- một thức uống gắn bó với người Sài Gòn xưa.

Chúng tôi trở lại quán cà phê vợt nằm sâu trên đường Tân Phước, phía sau chợ Phó Cơ Điều (trước đây gọi là chợ Thiếc). Ánh lửa từ bếp lò củi của quán đón chúng tôi trong buổi sáng mù mây mưa. Ấm nước pha cà phê chưa sôi, bàn ghế của quán nhỏ chưa bày, nhưng nụ cười của người chủ quán đã mở ra cùng cả không gian thị dân chân tình.

Ông chủ quán đang lui cui chuẩn bị pha siêu cà phê vợt đầu ngày, đồng hồ chỉ 6 giờ sáng. Nhìn chúng tôi, ông khoe, quán của ông lên báo mạng ở Mỹ. Chúng tôi ngạc nhiên với chuyện một quán cà phê vợt trong xóm nghèo, được giới truyền thông nhắc tới như một giá trị ký ức của Sài Gòn - Chợ Lớn. Dulichgo

Thật ra từ khi người Việt ghiền cà phê, các gia đình trung lưu công chức thường sắm vợt, mua lò xô để tự tay pha cà phê sáng trước khi đi đến công sở. Nhưng người lao động, tiểu thương thì lại ưa ra các quán đầu hẻm để thưởng thức ly cà phê vợt đầu ngày.

Thời trước khi có cái phin nhôm, vợt là cách duy nhất để chắt lọc dòng cà phê thơm phức. Bây giờ khi hương vị cà phê vợt gần như đã chết trong đại chúng uống cà phê, nhiều người trẻ hôm nay đã  hỏi: "Nếu nói cà phê vợt ngon thì sao nó lại chết?". Thật buồn khi trả lời câu hỏi này, bởi ai có đời sống từng trải đều biết, những thứ lỗi mốt thì phải chết, nhưng cà phê vợt với trọn vẹn vị ngon và vẻ đẹp trong nghệ thuật pha cà phê là chết oan nhất.

Cô nhà báo ngồi với tôi bên ly cà phê pha vợt nói: "Em cảm nhận có mùi khói bếp và mùi sương mai trong hương cà phê vợt." Thật ra đâu chỉ riêng các mùi đó, mà trong từng ly cà phê vợt, có cả một cõi đậm đà hương vị các giá trị sống của từng cảnh đời thị dân. Dulichgo

Trước khi đến quán, cô đã mua vài cái bánh giò cháo quẩy. Cô muốn thưởng thức hương vị của bánh giò quẩy chấm cà phê vợt một thời rất phổ biến ở Sài Gòn. Bánh mềm, thơm phức, cà phê nóng, thoảng mùi khói bếp, béo, ngọt quyện với nhau tạo ra vị ngon thật hoàn hảo. Chấm giò cháo quẩy vào cà phê pha phin không ngon bằng cà phê pha vợt, đơn giản là bởi độ nóng của ly cà phê vợt đúng mức hơn cà phê phin.

Ngày nay, gần như hầu hết người Sài Gòn vào quán đều kêu cà phê đá và không có gì khó hiểu khi họ cần cà phê phin pha đậm và lãng quên cà phê vợt với phong cách uống cà phê nóng chấm giò cháo quẩy, bánh mì, bánh tây... điểm tâm mỗi đầu ngày. Cái ngon, cái đặc biệt của cà phê vợt là ở chỗ vừa đậm đặc lại vừa nóng hổi... chứ nếu lọc bằng phin thì khi lọc xong cà phê nguội mất rồi thì còn gì là ngon nữa?

Cà phê vợt dạng này không còn nhiều trong trên đất Sài thành do ngày nay, các quán cóc thường bán cà phê 'nước cốt' mà cái thứ nước cốt trong chai đen xì này chả biết nơi giao mối họ làm bằng gì. Vậy nên không thể so sánh với ly cà phê vợt tuy bình dân nhưng thơm ngon nức mũi, lại yên tâm về chất lượng này. Giá ly cà phê vợt thường chỉ từ 4 đến 12 ngàn đồng tùy theo cà phê đen, đá hay sữa đá.

Bạn cũng có thể uống cà phê vợt tại quán cà phê ở hẻm 313 (Tân Phước, P. 6, Q. 11), chủ quán là ông Lưu Nhân Thanh (người gốc Hoa) đã gắn bó với công việc pha chế cà phê vợt hơn 30 năm. Hoặc cũng có thể đến quán 'không ngủ' nằm trong con hẻm 330 phường 1, đường Phan Đình Phùng, quận Phú Nhuận: quán cà phê vợt với tuổi đời hơn 60 năm của ông Đặng Ngọc Côn (80 tuổi). Quán này bán 24/24, chỉ trừ đúng 10 phút của thời khắc giao thừa là quán đóng cửa, còn lại trong suốt 365 ngày, dù mưa, nắng quán vẫn đông đúc. Dulichgo

Có nhiều người đi xe hơi, dừng xe ngay đầu ngõ chỉ để vào mua một ly cà phê rồi lại trở ra nhanh chóng. Tất cả mọi người đến đây mua cà phê đều được phục vụ tận tình, chu đáo. Những người tới uống tại quán đôi khi phải ngồi chờ vì khách quá đông, còn những người mua mang đi thì được ưu tiên hơn.

Nhiều người trẻ khi nghe tới cái tên cà phê vợt đều tỏ ra ngạc nhiên vì chưa nghe bao giờ. Nhưng với những người ở độ tuổi trung niên hoặc lớn hơn thế, thì cà phê vợt mãi là một ký ức, một kỷ niệm gắn bó suốt cả tuổi thơ.

Du lịch, GO! tổng hợp